Zejdź mi z oczu, szatanie…

Zejdź mi z oczu, szatanie…

Pójdź za mną!

W Biblii Tysiąclecia (Mk 8,33) czytamy:

Lecz On obrócił się i patrząc na swych uczniów, zgromił Piotra słowami: «Zejdź Mi z oczu, szatanie, bo nie myślisz o tym, co Boże, ale o tym, co ludzkie».

Ten sam zwrot Jezusa – zejdź mi z oczu, szatanie – odnajdziemy w mateuszowej wersji pierwszej zapowiedzi męki (Mt 16,23). Trochę dziwne to stwierdzenie, szczególnie dlatego, że skierowane jest do najważniejszego ucznia! Zejdź mi z oczu – brzmi trochę z nienawiścią nawet. Może to wina tłumaczenia, pomyślałem. Sprawdźmy…

Podobne do tłumaczenia Biblii Tynieckiej jest to, jakiego dokonano w Poznaniu:

On zaś odwrócił się, a zobaczywszy uczniów, skarcił ostro Piotra, mówiąc: - Zejdź mi z oczu, kusicielu, bo myślisz po ludzku, a nie po Bożemu.

W Biblii Gdańskiej natomiast zwrot ten przetłumaczony jest nieco inaczej. Tłumacz użył tu łagodniejszego określenia:

Ale on obróciwszy się, a wejrzawszy na ucznie swoje, zgromił Piotra, mówiąc: Idź ode mnie, szatanie; albowiem nie pojmujesz tego, co jest Bożego, ale co jest ludzkiego.

A jak inne polskie tłumaczenia? Ks. Romaniuk w swojej Biblii warszawsko-praskiej podaje w zasadzie najłagodniejszą wersję:

A On odwrócił się i zobaczywszy swych uczniów zgromił Piotra, mówiąc: Odejdź stąd, szatanie! Nie myślisz o tym, co Boże, tylko o tym, co ludzkie.

Nie pozostaje nic innego jak zajrzeć do oryginału…  W języku greckim werset ten wygląda następująco:

ὁ δὲ ἐπιστραφεὶς καὶ ἰδὼν τοὺς μαθητὰς αὐτοῦ ἐπετίμησεν Πέτρῳ καὶ λέγει· ὕπαγε ὀπίσω μου, σατανᾶ, ὅτι οὐ φρονεῖς τὰ τοῦ θεοῦ ἀλλὰ τὰ τῶν ἀνθρώπων.

Zwrot ὕπαγε ὀπίσω μου, σατανᾶ przetłumaczyć trzeba mniej więcej tak: pójdź za mnie, stań za mną, szatanie.

Zajrzałem do innych przekładów, i okazało się, że nie tylko te polskie dalekie są od oryginału.

Na przykład język włoski (San Paolo Edizione):

Egli, però, voltatosi e guardando i suoi discepoli, rimproverò Pietro dicendogli: «Vattene lontano da me, satana, poiché tu non hai sentimenti secondo Dio, ma secondo gli uomini».

Wyróżniony tu zwrot należało by przetłumaczyć jako: oddal się daleko ode mnie, szatanie. Podobnie zresztą jak w języku niemieckim: Weg von mir, Satan!

Jednak na szczęście są przekłady wierne orginałowi… ;) I tak:

Po francusku jest dokładnie tak samo jak w oryginale – pójdź za mnie – (Bible de Jerusalem):

Mais lui, se retournant et voyant ses disciples, admonesta Pierre et dit : " Passe derrière moi, Satan ! car tes pensées ne sont pas celles de Dieu, mais celles des hommes !

w języku angielskim (New International version) czytamy:

But when Jesus turned and looked at his disciples, he rebuked Peter. "Get behind me, Satan!" he said. "You do not have in mind the things of God, but the things of men."

W zasadzie polski zwrot zejdź mi z oczu odnosi się do tego samego; no bo jak najlepiej zejść z oczu? No własnie stanąć za kimś. Wtedy nie będzie nas na pewno ten ktoś widział. Ciekawe jest również to, że w następnym wersecie (Mk 8,34) znów pojawia się greckie ὀπίσω μου. Tym razem jednak Biblia Tysiąclecia właściwie już tłumaczy ten zwrot w znanym przez nas zwrocie :

Jeśli kto chce pójść za Mną, niech się zaprze samego siebie, niech weźmie krzyż swój i niech Mnie naśladuje!

Oryginał wygląda tak:

Καὶ προσκαλεσάμενος τὸν ὄχλον σὺν τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ εἶπεν αὐτοῖς· εἴ τις θέλει ὀπίσω μου ἀκολουθεῖν, ἀπαρνησάσθω ἑαυτὸν καὶ ἀράτω τὸν σταυρὸν αὐτοῦ καὶ ἀκολουθείτω μοι

Jeszcze częściej pojawia się ten zwrot w innych fragmentach Ewangelii. Na przykład wtedy, gdy Jezus powołuje swoich uczniów, mówi do każdego z nich – Pójdź za mną! Ten zwrot w orginale brzmi właśnie: δεῦτε ὀπίσω μου – przyjdź, i stań za mną. (Mk 1,17 i podobne)

Gdy Jezus mówi o Janie Chrzcicielu też używa tego sformułowania:

Καὶ ἐκήρυσσεν λέγων· ἔρχεται ὁ ἰσχυρότερός μου ὀπίσω μου, οὗ οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς κύψας λῦσαι τὸν ἱμάντα τῶν ὑποδημάτων αὐτοῦ

BT: I tak głosił: «Idzie za mną mocniejszy ode mnie, a ja nie jestem godzien, aby się schylić i rozwiązać rzemyk u Jego sandałów.

Zwrot – postępować z tyłu, za Panem – spotykamy również w Starym Testamencie. Jako zwrot idiomatyczny języka hebrajskiego, w przekładach na języki współczesne zastępowany jest innymi, które wyrażają właśnie to, co pierwotnie oznaczał. A więc posuwamy się dalej:

Zwrot מַלֵּ֖א אַחֲרָ֑י יְהוָ֥ה występuje w Starym Testamencie 8 razy (Lb 14,24; 32,11; Pwt 1,36; Joz 14,8; 1 Krl 11,6). A co oznacza? Poniżej podaję polskie tłumaczenie (BT) tych tekstów, pogrubieniem zaznaczyłem zastosowany w języku hebrajskim zwrot postępować za Panem:

Tylko słudze memu Kalebowi, który ożywiony innym duchem okazał Mi pełne posłuszeństwo, dozwolę wejść do kraju, który już przewędrował, i potomstwu jego dam go w posiadanie. (Lb 14,24)

Mężowie, którzy wyszli z Egiptu w wieku od dwudziestu lat wzwyż, nie zobaczą kraju, który poprzysiągłem dać Abrahamowi, Izaakowi i Jakubowi; nie okazali mi bowiem pełnego posłuszeństwa; (Lb 32,11)

oprócz Kaleba, syna Jefunnego Kenizyty, i Jozuego, syna Nuna, którzy okazali Panu pełne posłuszeństwo. (Lb 32,12)

z wyjątkiem Kaleba, syna Jefunnego. On ją zobaczy. Jemu i jego synom dam ten kraj, po którym on chodził, gdyż on okazał pełne posłuszeństwo wobec Pana». (Pwt 1,36)

A gdy moi bracia, którzy wyruszyli ze mną, przerazili serce ludu, ja poszedłem całkowicie za Panem, Bogiem moim.

 (Joz 14,8)

Owego dnia Mojżesz przysiągł: Na pewno ziemia, na której stanęła twoja noga, przypadnie tobie i potomkom twoim w wiecznym dziedzictwie, ponieważ byłeś wierny Panu, Bogu mojemu. (Joz 14,9)

Dlatego należy Hebron jako dziedzictwo do Kaleba, syna Jefunnego, Kenizzyty, aż do dnia dzisiejszego, bo poszedł on całkowicie za Panem, Bogiem Izraela. (Joz 14,12)

Salomon dopuścił się więc tego, co jest złe w oczach Pana, i nie okazał pełnego posłuszeństwa Panu, jak Dawid, jego ojciec.  (1 Krl 11,6)

Ciekawy to zwrot, może takie wyjaśnienie pomoże lepiej go zrozumieć. Zganienie Piotra tak wyjaśnione brzmiało by więc po polsku:

Okaż posłuszeństwo, bądź mi wierny, chcę byś całkowicie poszedł za mną. Mówię o tobie używając słowa „szatanie”, bo myślisz bardziej po ludzku niż po bożemu. Ty chcesz, żebym to ja szedł za tobą. Nie, zejdź mi z oczu, stan za mną, i idź za mną. Ja zaprowadzę cię, gdzie nie chcesz, pójdziesz tam, gdzie ja chcę.

Może w tym kontekście inaczej spojrzeć można na zdanie, jakie Jezus wypowiedział o Janie Chrzcielu – za mną Idze ten… - Może należy to rozumieć tak – Jan okazuje największe posłuszeństwo, jest mi wierny.

A w kontekście słów powołujących apostołów?

Pójdź za mną! Okaż pełne posłuszeństwo!

Całkowicie mi zaufaj!

Bądź mi wierny!